SOS
Σταυρός

​Η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης Αποχέτευσης Χανίων (ΔΕΥΑΧ) έχει αποφασίσει να κατασκευάσει ένα αντλιοστάσιο ανεπεξέργαστων λυμάτων 20 περίπου μέτρα από το χειμέριο κύμα της Παχιάς Άμμου στον Σταυρό Ακρωτηρίου. Η περιοχή αυτή είναι οικολογικά ευάλωτη και σημαντική. Η Παχιά Άμμος είναι μία παραλία σπάνιου φυσικού κάλους εφάμιλλη με τις εμβληματικές παραλίες σε Φαλάσαρνα και Μπάλο και βρίσκεται δίπλα στην παγκοσμίως γνωστή παραλία του Ζορμπά όπου γυρίστηκε το 1964 η ομώνυμη ταινία. Το 2014 εορτάστηκαν στην Παχιά Άμμο τα 50 χρόνια από τη δημιουργία της πολυβραβευμένης ταινίας μετά από επιθυμία του οπερατέρ της Γούολτερ Λάσαλι, ο οποίος είχε κηρυχθεί επίτιμος δημότης Χανίων και κατοικούσε στον Σταυρό. Η Παχιά Άμμος είναι προστατευόμενη ως παραλία λουόμενων και έχει καταχωρηθεί στο Εθνικό Μητρώο υδάτων κολύμβησης σύμφωνα με την οδηγία 2000/60. Οι αναλύσεις των δειγμάτων της περιοχής αποδεικνύουν διαχρονικά ότι τα ύδατα είναι εξαιρετικής ποιότητας.

​

Η περιοχή του Σταυρού στο Ακρωτήρι Χανίων έχει χαρακτηριστεί το 1973 ως τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλους, το οποίο χρήζει ειδικής κρατικής προστασίας (ΦΕΚ 1242/Β/1973), κάτι το οποίο δεν έχει συμβεί στην πράξη, καθώς τις τελευταίες δεκαετίες τα ιδιαίτερα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά της περιοχής δεν είχαν αποτυπωθεί και μελετηθεί συστηματικά. Η ορεινή περιοχή του Σταυρού συμπεριλαμβάνεται στο καταφύγιο άγριας ζωής του Ακρωτηρίου. Η βόρεια και ανατολική περιοχή του Ακρωτηρίου, περιλαμβανομένου του επιβλητικού βουνού στο οποίο είχαν γίνει γυρίσματα για την ταινία «Ζορμπάς», είχαν προταθεί για ένταξη στο δίκτυο Natura 2000 τη δεκαετία του ’90. Το αίτημα είχε απορριφτεί χωρίς αιτιολόγηση για λόγους οι οποίοι δεν έγιναν γνωστοί στους πολίτες. Ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού (SEA) αλλά και η Οικολογική Πρωτοβουλία Χανίων έχουν καταθέσει αίτημα για την ένταξη του στο δίκτυο Natura 2000, χωρίς να έχουν λάβει απάντηση.

Το γεγονός ότι εδώ και δεκαετίες γεννούν σε παραλίες της περιοχής το προστατευόμενο είδος θαλασσίων χελωνών Caretta Caretta, καθιστά τις παραλίες αυτές προστατευόμενες περιοχές. Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης αναγνωρίζει ότι η Παχιά Άμμος είναι περιοχή ωοτοκίας Caretta Caretta. Στο βυθό της περιοχής βρίσκονται τα πολύτιμα Λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica) που είναι από τους βασικούς τροφοδότες οξυγόνου στη γη, ιδιαίτερα τώρα που τα δάση έχουν μειωθεί τόσο σημαντικά. Αποτελούν οικότοπο υψηλής προτεραιότητας διατήρησης σε όλη την επικράτεια των Κρατών Μελών της ΕΕ.  Τα Λιβάδια Ποσειδωνίας του Σταυρού έχουν εντοπιστεί με αυτοψίες ειδικών επιστημόνων του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, μεταξύ των σημαντικότερων απειλών για τα Λιβάδια Ποσειδωνίας στη χώρα μας συγκαταλέγεται η πάσης φύσεως ρύπανση (ανόργανη, οργανική, χημική, θερμική, κλπ), κάθε δραστηριότητα που αλλοιώνει τη διαύγεια και την αλατότητα της υδάτινης στήλης, ή το υδρολογικό καθεστώς της παράκτιας ζώνης, καθώς και πάσης φύσης μηχανική διατάραξη επί του πυθμένα. Στην Παχιά Άμμο βρίσκονται επίσης οι τελευταίες εναπομείναντες αμμοθίνες στον βόρειο τομέα της Κρήτης που φιλοξενούν τα υπό εξαφάνιση κρινάκια της θάλασσας (Pancratium maritimum). Η παραλία βρίσκεται εντός του εναέριου διαδρόμου για αποδημητικά πουλιά. Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης  έχει επισημάνει ότι ειδικά για την ορνιθοπανιδική ποικιλότητα των Χανίων και της Κρήτης γενικότερα, η περιοχή του Σταυρού Ακρωτηρίου θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, ενώ  ειδικά η περιοχή των αμμοθινών μαζί με το υγροτοπικό τμήμα και τα υδατορέμματα αποτελούν υψηλής σημασίας ενδιαιτήματα, παρέχοντας πολύτιμες οικοσυστημικές υπηρεσίες μεγάλης οικολογικής, αισθητικής και κατ’ επέκταση οικονομικής αξίας.

​

Ακριβώς δίπλα στην παραλία και σχεδόν δίπλα στο σημείο στο οποίο κατασκευάζεται το αντλιοστάσιο ανεπεξέργαστων λυμάτων, ξεκινά το μονοπάτι που οδηγεί στο αρχαίο λατομείο αιολιανίτη.  Πρόσφατα ανακαλύφτηκε στο Σταυρό ένα από τα λίγα απολιθωμένα δάση που υπάρχουν στη Ελλάδα με σπάνιου παλαιοντολογικού ενδιαφέροντος απολιθωμένους ριζόλιθους εντός εκτεταμένων αιολιανιτών στην περιοχή του αρχαίου λατομείου.

​

​Παρά τις έντονες αντιδράσεις των κατοίκων και επισκεπτών και παρά το γεγονός ότι δεν υπήρξε ενημέρωση και διαβούλευση για την χωροθέτηση του συγκεκριμένου αντλιοστασίου ανεπεξέργαστων λυμάτων και ενώ δεν υπάρχει Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για το συγκεκριμένο σημείο, οι εργασίες ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2022 και στόχος  ήταν να ολοκληρωθεί έως το τέλος 2024. Οι ισχυρές αντιδράσεις, οι νομικές κινήσεις αλλά και παραβιάσεις αναφορικά με την διάθεση και διαχείριση των αντλούμενων υδάτων κατά τις εργασίες κατασκευής του αντλιοστασίου, οδήγησαν σε σημαντικές καθυστερήσεις με αποτέλεσμα έως και σήμερα το έργο να μην έχει ολοκληρωθεί. Σε απόφαση του Συντονιστικού Γραφείου Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών (ΣΥΓΑΠΕΖ) και της Γενικής Διεύθυνσης Σώματος Επιθεωρητών και Ελεγκτών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΑΔΑ:68164653Π8-ΜΗΣ) καταγράφονται ξεκάθαρα δύο παραβάσεις της ΔΕΥΑΧ τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2025  που αφορούν στην διάθεση και διαχείριση των αντλούμενων υδάτων κατά τις εργασίες κατασκευής του αντλιοστασίου Α44.

Η ανεξέλεγκτη απόρριψη εργοταξιακών αποβλήτων (ιζήματος)  έχει προκαλέσει άμεση αλλοίωση και μεταβολή της φυσικής μορφολογίας του αιγιαλού και της παράκτιας ζώνης, ενώ η θολερότητα του νερού που παρατηρήθηκε για διάστημα πολλών ημερών τον Φεβρουάριο του 2026 αποτέλεσε απειλή για τα προστατευόμενα Λιβάδια Ποσειδωνίας που βρίσκονται στο βυθό της Παχιάς Άμμου. Κατά τη διάρκεια των εργασιών εκτός από την ρίψη εργοταξιακών αποβλήτων στη θάλασσα και στην ακτή, διοχετεύτηκε τον Μάρτιο του 2026 ακόμα και τσιμεντολάσπη σε θάλασσα και ακτή και ανάγκασε τις αρχές να προχωρήσουν σε εργασίες απορρύπανσης.  

​

Ο πολύχρονος αγώνας είχε ως αποτέλεσμα ήδη μία μεγάλη νίκη: Ο αρχικός σχεδιασμός του έργου από την ΔΕΥΑΧ περιλάμβανε αγωγούς υπερχείλισης λυμάτων με τελική κατάληξη απευθείας στη θάλασσα. Μετά τις έντονες αντιδράσεις που προκλήθηκαν, οι αγωγοί  αυτοί καταργήθηκαν από τη σχεδίαση του έργου και αποφασίστηκε η αντικατάσταση με δεξαμενή υπερχείλισης. Ταυτόχρονα  αποφασίστηκε η κατάργηση του αποχετευτικού δικτύου που είχε προγραμματιστεί να κατασκευαστεί κατά μήκος όλου του μετώπου της Παχιάς Άμμου μέσα στον αιγιαλό.

​

Το γεγονός ότι τα τελευταία 10 χρόνια παρατηρείται έντονη διάβρωση στην ανατολική πλευρά της παραλίας, εντείνει τις ανησυχίες για την επικινδυνότητα της κατασκευής αντλιοστασίου ανεπεξέργαστων λυμάτων στο σημείο αυτό. Έχει πλέον δημιουργηθεί ένα πολύ ισχυρό κίνημα αντίδρασης και έχουν συγκεντρωθεί  πάνω από 72.500  υπογραφές ενάντια στην κατασκευή του αντλιοστασίου στην Παχιά Άμμο. Πάνω από 30 περιβαλλοντικές οργανώσεις και ομάδες έχουν δηλώσει τη στήριξή τους στον δίκαιο αγώνα κατοίκων και επισκεπτών, ανάμεσα τους κάποιες από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές οργανώσεις στην Ελλάδα.  Οι εργασίες γίνονται σε ακίνητο της αδιαμφισβήτητης  κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου, χωρίς να έχει παραχωρηθεί στην ΔΕΥΑΧ η χρήση για την εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου. Η τελική χωροθέτηση του αντλιοστασίου αποφασίστηκε τον Σεπτέμβριο του 2022, μόλις δύο μήνες πριν από την έναρξη των εργασιών και διαφοροποιείται ουσιωδώς από την αρχικά προβλεπόμενη θέση. Επίσης  δεν γίνεται επί δημοτικού δρόμου όπως ψευδώς ισχυρίζεται η ΔΕΥΑΧ.  Στην τεχνική έκθεση το έργο περιγραφόταν ως κατασκευή επιφάνειας 80 τ.μ. και μέγιστου βάθους 8 μέτρων, ενώ από τα έως τώρα δεδομένα στην πράξη αφορά εγκατάσταση τουλάχιστον 134 τ.μ. και βάθους άνω των 12 μέτρων.

​

O Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού (SEA) και κάτοικοι της περιοχής είχαν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) με αίτηση αναστολής και ακύρωσης του έργου και σε τοπικά δικαστήρια. Στο Συμβούλιο της Επικρατείας το αίτημα απορρίφτηκε για τυπικούς λόγους και όχι για λόγους ουσίας. Oι έως τώρα αποφάσεις των δικαστηρίων βασίζονται μεταξύ άλλων σε έγγραφα της Κτηματικής Υπηρεσίας και της Περιφέρειας Κρήτης στα οποία δεν αποτυπώνεται το σύνολο των ζητημάτων που θα έπρεπε να εξεταστούν για μια περιβαλλοντική αδειοδότηση ενός τέτοιου έργου. Σε τεχνική έκθεση της Κτηματικής Υπηρεσίας, που συντάχθηκε κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, αναφέρεται ότι «εντός της κοινόχρηστης ζώνης του αιγιαλού δεν διαπιστώθηκε η ύπαρξη κάποιου κατασκευαστικού έργου», παραλείποντας να αναφέρει αν διαπιστώθηκε και πού και σε ιδιοκτησία τίνος κάποιο κατασκευαστικό έργο. Για αυτές τις ενέργειες έχει κατατεθεί μηνυτήρια αναφορά και η απόφαση εκκρεμεί.

Τον Φεβρουαρίου του 2026 κατατέθηκε έφεση ενάντια στην απόφαση απόρριψης της αγωγής που είχε καταθέσει ο Σύλλογος και η έφεση δεν έχει ακόμα εκδικαστεί. Παράλληλα γίνονται μία σειρά από άλλες σημαντικές ενέργειες. Από το καλοκαίρι του 2025 ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού μαζί με άλλους τοπικούς συλλόγους και ομάδες πολιτών έχουν ζητήσει από τις αρμόδιες αρχές να εξετάσουν το πάγιο αίτημα αλλαγής χωροθέτησης του αντλιοστασίου για λόγους δημόσιας υγείας και προστασίας του περιβάλλοντος σε βιώσιμη θέση μακριά από την παραλία, βάση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και με διαβούλευση με τους κατοίκους, όπως προβλέπει η Σύμβαση Aarhus. Οποιαδήποτε εκτέλεση του έργου με ελλείψεις, σε λάθος θέση, χωρίς μελέτες και έλεγχο, θα αποτύχει, θα δημιουργήσει προβλήματα υπερχειλίσεων, οσμών και υποβάθμισης της περιοχής, και θα σπαταλήσει χρήματα των φορολογουμένων.

​

Παρακαλούμε βοηθήστε τον αγώνα μας και κάντε μία δωρεά για τα νομικά έξοδα. Ακόμα και το μικρότερο ποσό είναι σημαντικό για τον αγώνα μας.